Mittelalter 2002/2
Heft 2002/2    1. Artikel

Fanestras e fatschadas en la veglia citad da Turitg

par Jürg E. Schneider

La furma e la repartiziun da las fanestras vi dals edifizis profans dal temp medieval tardiv sa drizzan per regla dapli tenor la repartiziun interna dals locals che tenor la simmetria da la fatschada. Ina structuraziun simmetrica da la fatschada sa fa valair a Turitg plaun a plaun pir en la renaschientscha, dentant anc en la lingua da la gotica tardiva, cun las retschas da fanestras cun cruschadas e fanestras graduadas.

Il svilup da la structuraziun da las fanestras e da la fatschada va a pèr cun novaziuns tecnicas per schliar problems statics da la gulivaziun da la paisa en il mir sur las fanestras e portas e cun l'applicaziun da plum per la vitrificaziun – la premissa per la grondezza creschenta da las fanestras. La producziun en massa da vaiders da fanestra satisfa al giavisch per dapli confort ed al basegn creschent da represchentaziun.

La funcziun da represchentaziun sa mussa vi da las fatschadas ritgas da detagls en ils dissegns en il «Regimentsbuch» da Gerold Escher (1693 – 1720), nua ch'ins percorscha ina clera differenza qualitativa en il program da fanestras, en la structuraziun da la fatschada ed en la simmetria tar ils edifizis publics preschentads dad el (Rathaus, Helmhaus, Kornhaus, Zeughaus etc.) e tar las chasas da corporaziuns e las chasas communalas en cumparegliaziun cun la chasa burgaisa.

In tratg communabel dals dissegns dad Escher sco era da funtaunas d'illustraziuns pli veglias e pli novas è che las fanestras e las fatschadas furman in element marcant da l'autopreschentaziun da la burgaisia e da l'autoritad da la citad da Turitg. Malgrà quai ston ins dir che l'exteriur dals edifizis da Turitg è caracterisà en general d'ina tscherta stgarsezza. Ils urs da las fanestras e portas da la chasa burgaisa eran adina fitg simpels. Sco furmas conuschain nus oravant tut ils urs inclinads u crennads. Furmas da structuraziun pli ritgas èn fitg raras.

La grafica en ill. 15 mussa il svilup da las differentas furmas da fanestra a Turitg. La fanestra rectangulara chatt'ins adina puspè a partir dal 12avel fin en il 20avel tschientaner en grondezza da vaider creschenta. En il 12avel/13avel tschientaner vegnan era installadas fanestras cun arvieut radund. En il 13avel/14avel tschientaner naschan diversas novas furmas da fanestra: la fanestra graduada, la fanestra cun artg gotic, la fanestra cun arvieut plat, la fanestra cun curnisch e la fanestra en rudè, ch'han pudì sa mantegnair sco elements stilistics durant temps differentamain lungs u ch'èn vegnidas applitgadas puspè tschientaners pli tard. En il 15avel tschientaner cumenza la construcziun da fanestras cun cruschadas.

Tar las repartiziuns dals plauns che restan per il solit las medemas, nun èn da quintar las perditas da fanestras dal temp medieval ch'èn d'attribuir a l'installaziun da fanestras pli novas e pli grondas. Ina cumparegliaziun da las duas illustraziuns fatgas en in interval da passa 100 onns da la chasa davos dal «Wettingerhaus» (Limmatquai 36/38; Römergasse 4) mussan quai fitg bain (cf. ill. 29 e 30).

En medema moda vegn era preschentà il svilup dals ulteriurs elements structurals da la fatschada. Quels cumpiglian: colliaziuns da chantun cun crappa tagliada, ischs, portas, fanestras cun barcuns, penslas, tetgs tatgads, arcadas, lautgas, curnischs, balcuns torts, terrassas, balcuns e las diversas averturas en il tetg sco lucarnas e lucarnas cun agen tetg ed ils culmars dentads.

Translaziun: Lia rumantscha, Cuira

Schneider, Jürg E. : Fenster und Fassaden im Alten Zürich
Mittelalter – Moyen AgeMedioevoTemp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 7. Jahrgang 2002, Heft 2, .

platzhalter

 
platzhalter
 
 
DE
FR
IT
RO
 
Geschäftsstelle des Schweizerischen Burgenvereins · Blochmonterstrasse 22 · CH–4054 Basel
T +41 (0)61 361 24 44
info@burgenverein.ch / praesident@burgenverein.ch